प्रधानमन्त्री बालेनसँग जोडेर फैलाइएको ‘गलत नक्सा’ 

दाबी: ‘नेपालका प्रधानमन्त्रीले आधा विहारलाई आफ्नो नक्सामा देखाएका छन्…।’ 
तथ्य: दाबीसहितका पोस्टमा प्रयोग गरिएको ‘ग्रेटर नेपाल’ वा अन्य विस्तारित नक्सा नेपालका आधिकारिक नक्सा होइनन् ।

नेपालको नक्सासँग सम्बन्धित केही पोस्टहरु सामाजिक संजालमा फेला परेका छन् । हिन्दी भाषामा तयार पारिएका यस्ता पोस्टहरुमा ‘नेपालले नयाँ नक्सा जारी गरेको’ र ‘आधा बिहार नेपाल’ जस्ता वाक्यांशको प्रयोग गरिएको छ । 

97savitree56yadav85 नामक टिकटक आइडीमा पोस्ट गरिएको भिडियोमा नेपाल र भारतका प्रधानमन्त्रीको तस्बिरसहित नक्साको तस्बिर पनि जोडिएको छ । उक्त भिडियोमा हिन्दी भाषामा बोलिरहेका व्यक्तिले भनेका छन्- ‘नेपालको नयाँ नक्सा यस्तो हुनेछ, जब लिपुलेख, कालापानी, लिम्पियाधुरालाई भारतले छाड्नेछ ।’   

२५ मे २०२६ मा पोस्ट गरिएको भिडियोलाई आठ हजारभन्दा बढी टिकटक प्रयोगकर्ताले रियाक्ट गरिसकेका छन् । दुई दिनमै करिब एक हजार पटक सेयर भइसकेको पोस्ट सामाजिक संजालमा फैलिनेक्रममै छ ।  

त्यस्तै Darbhanga Reporter फेसबुक पेजमा नेपालका प्रधानमन्त्री बालेन शाहको तस्बिर जोडिएको छ । साथै भिडियोमा देखिने व्यक्तिले हिन्दी भाषामा भनेका छन्- ‘नेपालका प्रधानमन्त्रीले आधा विहारलाई आफ्नो नक्सामा देखाएका छन्…।’ 

यस्तै जानकारीसहितको पोस्ट  Ummeed 27 News नामक फेसबुक पेजमा पनि फेला परेको छ । प्रस्तुत भिडियोको थमनेलमा ग्रेटर नेपालको नक्सा र बालेन शाहको तस्बिरसँगै लेखिएको छ- ‘नेपाल ने नया नक्शा जारी, आधा बिहारी नेपाल जाएंगे?’

तथ्यजाँच/प्रमाणीकरण

जेठ २०७७ तत्कालीन सरकारले नेपालको नयाँ राजनीतिक तथा प्रशासनिक नक्सा जारी गरेको थियो । लिम्पियाधुरा, लिपुलेक र कालापानी क्षेत्र समेटिएको नयाँ नक्सालाई जुन २०२० मा निशान छापमा अंकित गर्न संसद्को तल्लो सदन प्रतिनिधि सभाबाट स्वीकृत गरिएको थियो । 

यसअघि नोभेम्बर २०१९ मा भारत सरकारले आफ्नो नयाँ नक्सा जारी गर्दै,  उक्त नक्सामा नेपालको कालापानी क्षेत्र पनि समेटिएको थियो । यद्यपी, यस नक्सालाई नेपालले आधिकारिकरुपमा स्वीकार गरेको छैन, अर्कोतर्फ नेपालले जारी गरेको नयाँ नक्सालाई पनि भारतले स्वीकार गरेको छैन ।  

नेपालमा केही महिनाअघि (मार्च २०२६) मात्रै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले सरकार गठन गरेको छ । नेपाल सरकारले हालसम्म ‘आधा बिहार’ वा भारतका अन्य भूभाग समेटिएको कुनै नयाँ नक्सा जारी गरेको छैन ।  यही सन्दर्भमा दाबीहसितको सामग्रीमा लिपुलेख, कालापानी, लिम्पियाधुरासँग जोड्दै पोस्ट गरिएको नक्सा पनि आधिकारिक होइन ।

अर्कोतर्फ नेपालका वर्तमान प्रधानमन्त्री बालेन शाहको विगत भने ग्रेटर नेपालको नक्सासँग जोडिएको छ । जेठ २०८० मा बालेन शाह काठमाडौँ महानगरपालिकाका मेयर पदमा थिए, त्यो समय बालेनको कार्यकक्षमा ग्रेटर नेपालको नक्सा झुन्ड्याइएको विषयले चर्चा पाएको थियो ।   

यही बेला, भारतले आफ्नो नयाँ संसद भवनमा नेपाली भूभागसमेत समावेश गरिएको ‘अखण्ड भारत’ नक्सा राखेको थियो । यसको विरोधमा नेपालभित्र ‘ग्रेटर नेपाल’को नक्साबारे चर्चा हुन थाल्यो । यही समय बालेनले आफ्नो कार्यकक्षमा ‘ग्रेटर नेपाल’को नक्सा राखेका थिए ।

यद्यपी, ‘ग्रेटर नेपाल’ नेपालको नक्साले कुनैपनि सरकारी आधिकारिकता पाएको छैन । त्यसैले नेपाल सरकारद्वारा जारी आधिकारिक नक्सा र ‘ग्रेटर नेपाल’ को नक्सा फरक विषय हुन् ।

यसअघि मार्च २०२६ मा बालेन प्रधानमन्त्री नियुक्त भएसँगै ग्रेटर नेपालको नक्सासँग उनलाई जोडेर सामाजिक संजालमा भ्रामक पोस्ट फैलाइएको पाइन्छ । यस्ता पोस्टहरुमा ‘नेपालका नयाँ प्रधानमन्त्रीले आधा बिहारलाई ग्रेटर नेपाल बनाउन चाहन्छन्’ भन्ने दाबी गरिएको थियो ।

​​निष्कर्ष

प्रधानमन्त्री बालेन शाहको तस्बिरसँगै सामाजिक संजालमा फैलाइएका पोस्टहरु भ्रामक छन् । ‘नेपालले नयाँ नक्सा जारी गरेको’ र ‘आधा बिहार नेपाल’ जस्ता वाक्यांशले अतिरंजित जानकारी प्रवाह गरेको पाइयो । दाबीसहितका पोस्टमा प्रयोग गरिएको ‘ग्रेटर नेपाल’ वा अन्य विस्तारित नक्सा नेपालका आधिकारिक नक्सा होइनन् ।

नितिजा: भ्रामक 

हाम्रा स्रोतहरू 

समाचार, bbc.com
समाचार, kathmandupost.com
समाचार, onlinekhabar.com
तथ्यजाँच, nepal.newschecker.co

तपाईँले थाहा पाउनु भएको कुनै शंकास्पद खबर वा सूचनाबारे अनुसन्धान, खोज वा अन्य सुझावको लागि हामीलाई ‌सम्पर्क गर्ने इमेल ठेगाना हो, [email protected]